Unijne regulacje europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń – kompendium wiedzy dla przedsiębiorców

Współczesny obrót gospodarczy coraz rzadziej zamyka się w granicach jednego państwa. Przedsiębiorcy z Krakowa i Małopolski coraz śmielej nawiązują relacje handlowe z kontrahentami z Niemiec, Francji, Czech czy Włoch. Otwarcie rynków to szansa na rozwój, ale wiąże się ona również z ryzykiem. Co zrobić w sytuacji, gdy zagraniczny kontrahent nie płaci za fakturę, a towar został już dostarczony? Tradycyjna droga sądowa w obcym państwie kojarzy się z barierą językową, skomplikowanymi przepisami i ogromnymi kosztami obsługi prawnej, które często przekraczają wartość długu.

Naprzeciw tym problemom wychodzi prawo Unii Europejskiej, oferując instrument znany jako europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (ang. European Small Claims Procedure). Jest to procedura stworzona specjalnie po to, aby ułatwić, przyspieszyć i obniżyć koszty dochodzenia należności w sprawach transgranicznych. Poniżej wyjaśniamy szczegółowo, jak działa ten mechanizm i kiedy warto z niego skorzystać.

Podstawa prawna i cel regulacji

Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń zostało ustanowione Rozporządzeniem (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady, które następnie zostało znowelizowane Rozporządzeniem (UE) 2015/2421. Celem tych regulacji jest poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez uproszczenie procedur w sprawach cywilnych i handlowych o niskiej wartości przedmiotu sporu.

Kluczową cechą tego postępowania jest jego charakter transgraniczny. Oznacza to, że procedura ta znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy co najmniej jedna ze stron (powód lub pozwany) ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim niż państwo, w którym znajduje się sąd rozpatrujący sprawę. Przykładowo: jeżeli firma z siedzibą w Krakowie pozywa kontrahenta z Berlina, mamy do czynienia ze sprawą transgraniczną. Procedura ta obowiązuje we wszystkich krajach UE z wyjątkiem Danii.

Maksymalna kwota roszczenia – limit 5000 EUR

Jak sama nazwa wskazuje, procedura ta jest zarezerwowana dla „drobnych roszczeń”. Warto jednak zauważyć, że pojęcie „drobne” uległo w ostatnich latach redefinicji. Początkowo limit wynosił 2000 euro, jednak w odpowiedzi na potrzeby rynku został on podniesiony. Obecnie z trybu tego można skorzystać, jeżeli wartość przedmiotu sporu (roszczenia głównego) nie przekracza 5000 euro w momencie wpłynięcia formularza pozwu do sądu.

Ważna uwaga: Do kwoty tej nie wlicza się odsetek, wydatków i kosztów postępowania. Oznacza to, że jeśli faktura opiewa na 5000 euro, a narosłe odsetki wynoszą dodatkowe 500 euro, sprawa nadal kwalifikuje się do europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń.

Zakres przedmiotowy – jakie sprawy można zgłaszać?

Procedura ta obejmuje sprawy cywilne i handlowe. Najczęściej wykorzystywana jest do dochodzenia:

• zapłaty za dostarczony towar lub wykonaną usługę,
• odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy,
• roszczeń konsumenckich (np. zwrot ceny za wadliwy produkt zakupiony w zagranicznym sklepie internetowym),
• roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (np. kolizja drogowa za granicą).

Należy jednak pamiętać o wyłączeniach. Z procedury tej nie można skorzystać w sprawach dotyczących:

• stanu cywilnego oraz zdolności prawnej osób fizycznych,
• praw majątkowych wynikających z małżeństwa (np. podział majątku po rozwodzie),
• obowiązków alimentacyjnych,
• testamentów i dziedziczenia,
• upadłości i postępowań naprawczych,
• ubezpieczeń społecznych,
• prawa pracy,
• najmu nieruchomości (z wyłączeniem powództw o roszczenia pieniężne),
• naruszenia prywatności i dóbr osobistych, w tym zniesławienia.

Formularzowa natura postępowania

Jednym z największych atutów tego rozwiązania jest jego odformalizowanie. Postępowanie jest co do zasady pisemne i opiera się na ustandaryzowanych formularzach dostępnych we wszystkich językach urzędowych UE. Dzięki temu sąd proceduje szybciej, a strony mają jasność co do wymaganych informacji.

Krok 1: Wniesienie pozwu (Formularz A)

Powód wypełnia Formularz A, w którym opisuje roszczenie, wskazuje dowody oraz uzasadnia właściwość sądu. Formularz należy złożyć w sądzie właściwym (zazwyczaj w miejscu wykonania umowy lub siedziby pozwanego, co regulują przepisy Bruksela I bis). Pozew musi być sporządzony w języku urzędowym sądu, do którego jest kierowany.

Krok 2: Weryfikacja sądowa

Sąd bada wniosek. Jeśli formularz jest niekompletny, sąd wezwie powoda do uzupełnienia braków (Formularz B). Jeśli sprawa nie kwalifikuje się do trybu drobnych roszczeń (np. przekracza kwotę), sąd poinformuje o tym powoda i zaproponuje rozpatrzenie sprawy w trybie zwykłym.

Krok 3: Doręczenie i odpowiedź pozwanego (Formularz C)

Sąd doręcza pozew stronie pozwanej w ciągu 14 dni. Pozwany ma następnie 30 dni na ustosunkowanie się do roszczenia, wypełniając Formularz C. Może w nim uznać powództwo, wnieść o jego oddalenie lub zgłosić powództwo wzajemne (jeśli roszczenie wzajemne również nie przekracza 5000 euro).

Krok 4: Wydanie wyroku

Po otrzymaniu odpowiedzi pozwanego, sąd ma 30 dni na wydanie wyroku, zażądanie dalszych wyjaśnień na piśmie lub wezwanie stron na rozprawę. Co istotne, rozprawa jest wyjątkiem, a nie regułą. Jeśli sąd uzna ją za konieczną, powinna ona odbyć się z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość (wideokonferencja), aby nie generować kosztów podróży dla stron.

Koszty i reprezentacja

Zasada dotycząca kosztów jest prosta: strona przegrywająca ponosi koszty postępowania, o ile były one konieczne i proporcjonalne do wartości sporu. Same opłaty sądowe nie mogą być nieproporcjonalnie wysokie w porównaniu z procedurami krajowymi.

W europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń nie ma przymusu adwokackiego. Strony mogą występować samodzielnie. Jednakże, biorąc pod uwagę konieczność ustalenia właściwości sądu (jurysdykcji), prawidłowego wypełnienia formularzy w języku obcym oraz precyzyjnego sformułowania wniosków dowodowych, wsparcie profesjonalnego pełnomocnika często okazuje się kluczowe dla sukcesu.

Wykonalność wyroku – zniesienie procedury exequatur

Największą zaletą tej procedury jest automatyczna wykonalność orzeczenia. Tradycyjnie, aby wykonać polski wyrok np. we Francji, należało przeprowadzić procedurę uznania orzeczenia (tzw. exequatur). W przypadku europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń procedura ta została zniesiona.

Wyrok wydany w tym trybie jest uznawany i wykonywany w innym państwie członkowskim bez konieczności stwierdzania jego wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się jego uznaniu (z bardzo nielicznymi wyjątkami). Na wniosek strony sąd wydaje orzeczenie na specjalnym formularzu (Formularz D), który – przetłumaczony na język urzędowy państwa wykonania – stanowi podstawę do działania komornika w tym kraju.

Dlaczego warto skorzystać z pomocy Kancelarii?

Choć procedura została pomyślana jako uproszczona, w praktyce przedsiębiorcy napotykają na szereg trudności. Problematyczne bywa ustalenie, czy sprawa faktycznie kwalifikuje się jako „transgraniczna” w rozumieniu rozporządzenia, który sąd będzie właściwy miejscowo oraz jak sformułować roszczenie, aby nie zostało oddalone z przyczyn formalnych.

Dodatkowym wyzwaniem jest kwestia dowodowa. W procesie, w którym nie ma rozprawy, kluczowe jest, aby wszystkie dowody (umowy, e-maile, potwierdzenia dostaw) zostały przedstawione w sposób logiczny i przekonujący już na etapie pozwu.

Kancelaria Adwokacka Marcina Lisickiego w Krakowie oferuje przedsiębiorcom kompleksowe wsparcie w dochodzeniu należności na terenie Unii Europejskiej. Pomagamy w:

• analizie, czy dana sprawa kwalifikuje się do trybu drobnych roszczeń,
• kompletowaniu materiału dowodowego,
• wypełnianiu formularzy w odpowiednim języku,
• monitorowaniu przebiegu postępowania przed sądami zagranicznymi,
• uzyskaniu zaświadczenia (Formularz D) niezbędnego do egzekucji.

Dzięki naszemu doświadczeniu w obsłudze podmiotów gospodarczych, zwiększają Państwo swoje szanse na szybkie i skuteczne odzyskanie należności, unikając pułapek proceduralnych. Zapraszamy do kontaktu z naszą siedzibą przy ul. Kazimierza Wielkiego 82/1A w Krakowie, aby omówić szczegóły Państwa sprawy.