Stalking – definicja, dowody i odpowiedzialność karna

Mimo że słowo „stalking” brzmi wciąż dość obco, zjawisko to niestety silnie zakorzeniło się w polskiej rzeczywistości, a sprawy tego typu coraz częściej trafiają na wokandy sądowe. Dla ofiary oznacza to życie w ciągłym lęku, poczucie osaczenia i utratę prywatności. W jaki sposób polskie prawo definiuje to przestępstwo? Kim są sprawcy i dlaczego ich działania są tak destrukcyjne? A przede wszystkim – jak skutecznie bronić się przed uporczywym nękaniem w Krakowie i okolicach?

W poniższym artykule wyjaśniamy zawiłości prawne związane z art. 190a Kodeksu karnego, wskazujemy, jak gromadzić materiał dowodowy i jaką rolę w procesie odgrywa doświadczony adwokat.

Stalking – próba definicji w świetle Kodeksu karnego

Czym dokładnie jest stalking? W języku potocznym pojęcie to utożsamia się z uporczywym nękaniem, prześladowaniem, osaczaniem oraz pewnego rodzaju obsesją sprawcy na punkcie drugiej osoby. Z punktu widzenia prawa karnego, abyśmy mogli mówić o przestępstwie, muszą zostać spełnione konkretne przesłanki.

Wiąże się to ze świadomym, celowym i przemyślanym działaniem sprawcy. Nękanie może przejawiać się na wiele sposobów i trwać mimo wyraźnego sprzeciwu ofiary oraz braku oczekiwanych przez prześladowcę efektów (np. braku zainteresowania nawiązaniem relacji).

Znamiona przestępstwa – kiedy nękanie staje się karalne?

Zgodnie z praktyką orzeczniczą, kluczowe dla zaistnienia przestępstwa stalkingu są dwa elementy: uporczywość działania oraz wzbudzenie w ofierze uzasadnionego poczucia zagrożenia lub istotne naruszenie jej prywatności. Nie każde niechciane zachowanie będzie więc stalkingiem. Jednorazowa sytuacja, nawet jeśli jest przykra, zazwyczaj nie wyczerpuje znamion tego czynu zabronionego. Musi to być działanie powtarzalne, długotrwałe i nieuchronne z perspektywy pokrzywdzonego.

Najczęstsze formy stalkingu – jak działają sprawcy?

Kreatywność sprawców bywa niestety ogromna. Do najczęstszych form stalkingu, z jakimi spotykamy się w naszej praktyce adwokackiej, należą:

• Natrętna komunikacja: wysyłanie wiadomości SMS, e-maili, wiadomości na komunikatorach oraz wydzwanianie – w skrajnych przypadkach nawet kilkadziesiąt czy kilkaset razy dziennie, często w porach nocnych.
• Niechciane podarunki: wielokrotne wręczanie lub przesyłanie prezentów, kwiatów czy listów (zarówno o charakterze romantycznym, jak i obraźliwym).
• Inwigilacja: śledzenie ofiary, wystawanie pod jej domem lub miejscem pracy, a także rejestrowanie faktów z życia prywatnego (np. za pomocą podsłuchów, ukrytych kamer czy lokalizatorów GPS w samochodzie).
• Cyberstalking i kradzież tożsamości: podszywanie się pod ofiarę w Internecie, zakładanie fałszywych profili w mediach społecznościowych, zamawianie towarów na koszt ofiary (np. pizzy, taksówek).
• Szantaż emocjonalny i groźby: kierowanie gróźb karalnych w stosunku do ofiary lub jej osób najbliższych, co potęguje stan zagrożenia.

Profil stalkera i skutki dla pokrzywdzonego

Za pomocą pojęcia stalking można opisać szereg działań, których celem jest osaczenie ofiary oraz przejęcie nad nią psychologicznej kontroli. W zależności od relacji łączącej strony, wyróżnia się najczęściej dwie grupy sprawców:

1. Sprawcy znający swoje ofiary: to często byli partnerzy, małżonkowie w trakcie rozwodu, odrzuceni wielbiciele lub współpracownicy. W takich przypadkach motywacją bywa zazdrość, chęć zemsty lub niemożność pogodzenia się z rozstaniem.
2. Sprawcy obcy: osoby, które nigdy nie miały bezpośredniego kontaktu z ofiarą, a swoje działania opierają na urojeniach lub obsesji (często dotyczy to osób publicznych, ale nie tylko).

Szkodliwość działań prowadzonych przez stalkerów wynika z ich intensywności i długotrwałości. Uporczywe nękanie potrafi trwać miesiącami, a nawet latami. Zachowania te destrukcyjnie wpływają na życie ofiar, wymuszając na nich konieczność całkowitej reorganizacji codzienności – zmiany numeru telefonu, trasy do pracy, a w skrajnych sytuacjach nawet zmianę miejsca zamieszkania. Wywołują silny lęk, stany depresyjne oraz trwałe poczucie zagrożenia, co w najtragiczniejszych przypadkach może prowadzić do prób samobójczych.

Jak udowodnić stalking? Kluczowe dowody w sprawie

Wielu Klientów naszej Kancelarii w Krakowie pyta, w jaki sposób udowodnić winę sprawcy, skoro jego działania często są subtelne lub odbywają się w sferze wirtualnej. Kluczem do sukcesu w procesie karnym jest skrupulatne gromadzenie materiału dowodowego. Pamiętaj, że to na oskarżycielu spoczywa ciężar udowodnienia winy, dlatego bierność nie jest wskazana.

Co może stanowić dowód w sprawie o nękanie?

• Wydruki i zrzuty ekranu: zachowaj każdą wiadomość SMS, e-mail, wpis na portalu społecznościowym czy w komunikatorze. Nie usuwaj ich, nawet jeśli są wulgarne lub bolesne.
• Billingi telefoniczne: wykaz połączeń przychodzących (również tych nieodebranych) jest dowodem na częstotliwość i pory nękania.
• Nagrania: jeśli dochodzi do gróźb lub nachodzenia w miejscu zamieszkania, nagrania audio/wideo mogą być kluczowym dowodem.
• Zeznania świadków: rodzina, przyjaciele, sąsiedzi czy współpracownicy, którzy byli świadkami nękania lub widzieli zmiany w Twoim zachowaniu spowodowane lękiem, są ważnymi źródłami informacji dla sądu.

Jako Kancelaria Adwokacka specjalizująca się w prawie karnym, pomagamy naszym Klientom w odpowiednim zabezpieczeniu tych dowodów, aby mogły one zostać skutecznie wykorzystane w toku postępowania przygotowawczego i sądowego.

Konsekwencje karne – co grozi sprawcy za stalking?

Stalking uznawany jest za poważne naruszenie wolności osobistej. W polskim systemie prawnym podstawą do ścigania tego czynu jest artykuł 190a Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje surowe sankcje dla sprawców uporczywego nękania.

Treść artykułu 190a Kodeksu karnego

Zgodnie z obowiązującymi przepisami:

„§ 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.”

Warto zwrócić uwagę na § 2, który dotyczy tzw. kradzieży tożsamości. Jest to odpowiedź ustawodawcy na rosnące zagrożenia w cyberprzestrzeni. Stworzenie fałszywego profilu na portalu randkowym czy zamieszczanie ogłoszeń w imieniu ofiary jest traktowane na równi z fizycznym nękaniem.

Tryb ścigania przestępstwa

Należy pamiętać, że ściganie przestępstwa stalkingu (określonego w § 1 i 2) następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania (Policja, Prokuratura) nie podejmą działań z urzędu, dopóki ofiara nie złoży formalnego wniosku o ściganie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której skutkiem nękania jest targnięcie się ofiary na życie – wówczas postępowanie toczy się z urzędu.

Rola adwokata w sprawach o stalking

Sprawy o uporczywe nękanie są emocjonalnie wyczerpujące i prawnie skomplikowane. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia i analizy nie tylko pod kątem art. 190a KK, ale także innych przepisów, takich jak art. 207 KK (znęcanie się) czy art. 267 KK (naruszenie tajemnicy korespondencji). Wsparcie profesjonalnego pełnomocnika może okazać się kluczowe dla pomyślnego zakończenia sprawy.

Kancelaria Adwokacka Marcina Lisickiego w Krakowie oferuje pomoc prawną obejmującą:

• Sporządzenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa wraz z wnioskiem o ściganie.
• Reprezentowanie pokrzywdzonego w charakterze oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu sądowym.
• Pomoc w uzyskaniu zakazu zbliżania się i kontaktowania (środki zapobiegawcze).
• Dochodzenie zadośćuczynienia za doznane krzywdy moralne w procesie karnym lub cywilnym.

Pomagamy również osobom niesłusznie oskarżonym o stalking, weryfikując dowody i dbając o przestrzeganie prawa do obrony. Granica między nękaniem a konfliktem sąsiedzkim czy rodzinnym bywa niekiedy płynna, dlatego tak istotna jest chłodna analiza prawna, którą zapewnia nasza Kancelaria.

Profesjonalna pomoc prawna – Kancelaria w Krakowie

Jeśli czują się Państwo zagrożeni, a działania innej osoby naruszają Państwa prywatność i spokój, nie należy czekać, aż sytuacja eskaluje. Stalking to przestępstwo, które można i należy skutecznie zwalczać na drodze prawnej. Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią przy ul. Kazimierza Wielkiego 82/1A w Krakowie. Adwokat Marcin Lisicki przeanalizuje Państwa sytuację i dobierze najskuteczniejszą strategię działania, dbając o Państwa bezpieczeństwo i dyskrecję.

Zadbaj o swój spokój i bezpieczeństwo. Umów się na poradę prawną już dziś.